صرع: غیر طبیعی بودن فعالیت الکتریکی مغز
صرع یک بیماری عصبی است که به دلیل اختلالات موقت در فعالیت الکتریکی مغز رخ می دهد. این اختلالات در نتیجه هدایت الکتریکی غیرطبیعی سلول های عصبی در مغز باعث تشنج می شوند. اغلب، این وضعیت می تواند به طور جدی کیفیت زندگی را تحت تاثیر قرار دهد و نیاز به تشخیص و درمان مناسب دارد.
صرع، که از زمان های قدیم شناخته شده است و به طور عمومی “صرع” نامیده می شود، تقریباً 1٪ از جمعیت در سراسر جهان را مبتلا می کند. این بیماری در هر سنی قابل مشاهده است و ممکن است با ترکیبی از عوامل ژنتیکی و عوامل محیطی بروز کند. صرع که بیشتر در بین جوانان و سالمندان شایع است، اغلب نیاز به درمان طولانی مدت و پیگیری منظم دارد.
علل و عوامل خطر صرع
برای درک علل اصلی صرع، تداوم و تعادل فعالیت الکتریکی مغز باید در نظر گرفته شود. مغز با ارسال مداوم پیام های الکتریکی تمام عملکردهای بدن را کنترل می کند. برخی از ناهنجاری ها در این پیام ها منجر به تشنج می شود.
در اینجا دلایل اصلی که منجر به صرع می شود آورده شده است:
- سکته مغزی (فلج):توقف یا کاهش جریان خون در مغز باعث بدتر شدن فعالیت الکتریکی می شود.
- عفونت های مغزی:بیماری هایی مانند مننژیت و آنسفالیت با ایجاد آسیب به بافت مغز در ایجاد صرع نقش دارند.
- صدمات شدید سر:آسیب مغزی پس از تصادف یا ضربه، خطر تشنج را افزایش می دهد.
- کمبود اکسیژن در هنگام تولد:دریافت نکردن اکسیژن کافی از مغز نوزاد، مستعد ابتلا به صرع است، به ویژه در سنین پایین.
- استعداد ژنتیکی:سابقه صرع در برخی خانواده ها وجود دارد که نشان می دهد عوامل ژنتیکی مهم هستند.
در حالی که دلایل فوق ممکن است مستقیماً در پیدایش صرع نقش داشته باشد، در برخی موارد ممکن است علت دقیق آن پیدا نشود. علاوه بر این، مشاهده اینکه افراد با سابقه خانوادگی صرع در معرض خطر هستند، جنبه ارثی این بیماری را نشان می دهد.
علائم صرع و انواع تشنج
علائم ممکن است بسته به نوع و شدت تشنج متفاوت باشد. شایع ترین علائم شامل تشنج ناگهانی، از دست دادن هوشیاری، چرخش چشم ها به بالا یا پایین، گیجی و سفتی عضلات است. اینها اغلب خارج از کنترل بیمار رخ می دهند و نیاز به مداخله فوری دارند.
انواع تشنج یافته های بالینی و دوره های متفاوتی را نشان می دهد:
- تشنج عمومی غربی:از آنجایی که کل مغز فرد تحت تأثیر قرار می گیرد، تشنج، از دست دادن هوشیاری و لرزش رخ می دهد. این تشنج می تواند از چند ثانیه تا چند دقیقه طول بکشد.
- تشنج های جزئی:فقط بر ناحیه خاصی از مغز تاثیر می گذارد. ممکن است فرد نتواند قسمت های خاصی از خود را کنترل کند یا در طول تشنج هوشیاری خود را از دست بدهد.
- غیبت (تشنج جزئی):فرد ممکن است چشمان خود را گرد کند و برای چند ثانیه تمرکز خود را از دست بدهد. معمولا در کودکان دیده می شود و تشخیص آن دشوار است.
فرآیند تشخیصی و آزمایشات مهم
تشخیص صرع با شرح حال دقیق بالینی و آزمایشات مختلف انجام می شود. از جمله مهم ترین مراحل، آزمایش هایی است که فعالیت الکتریکی مغز را نشان می دهد. EEG (الکتروانسفالوگرافی)صورت می گیرد. این روش فعالیت های الکتریکی مغز را در طول تشنج یا در طول دوره بدون تشنج ثبت می کند و امکان تشخیص ناهنجاری های مختلف را فراهم می کند.
علاوه بر این، روش های تصویربرداری ام آر آی (تصویربرداری تشدید مغناطیسی)استفاده می شود. این معاینه در آشکارسازی ناهنجاری های ساختاری مغز، کیست ها یا تومورها موثر است.
همراه با بهداشت دست، آزمایش خون و معاینه عصبی، مشخصات تشنج و سابقه زندگی بیمار به طور مفصل بررسی می شود. این فرآیند در شکل دادن به برنامه درمانی حیاتی است.
روشهای درمان و مدیریت موثر
هدف اصلی در درمان صرع، بهبود کیفیت زندگی با به حداقل رساندن تشنج است. روش های مورد استفاده برای این منظور عبارتند از:
- درمان دارویی:داروهای ضد صرع موثرترین و پرکاربردترین گزینه برای کنترل تشنج بیماران هستند. در صورت استفاده منظم، این داروها می توانند به طور قابل توجهی دفعات تشنج را کاهش دهند یا به طور کامل آنها را متوقف کنند.
- گزینه های جراحی:اگر داروها به اندازه کافی موثر نباشند یا تشنج های بیمار به دارو مقاوم باشند، جراحی در نظر گرفته می شود. این شامل برداشتن مناطق خاصی از مغز است که در آن تشنج رخ می دهد.
- سایر رویکردها:رژیم کتوژنیک، اصلاحات عصبی و داروهای نسل جدید می توانند به درمان کمک کنند، اما اینها به طور کلی روش های اصلی درمان نیستند.
تمام برنامه های درمانی باید پس از ارزیابی دقیق در ساختار یک مرکز تخصصی مغز و اعصاب و صرع تعیین شود. علاوه بر این، شیوه زندگی بیمار و عوامل محیطی نیز باید در نظر گرفته شود.
در هنگام تشنج صرع چه باید کرد؟
بودن در کنار فرد مبتلا به تشنج برای آماده شدن برای مواقع اضطراری حیاتی است. در طول تشنج و بعد از آن چه باید کرد:
- بلافاصله با 112 تماس بگیرید و کمک بخواهید.
- هر گونه خطر در اطراف بیمار را از بین ببرید. اجسام آسیب رسان مانند شیشه های شکستنی یا ابزار برش را بردارید.
- لباسهای تنگ را گشاد کنید – مخصوصاً کراوات، کمربند یا لباسهای تنگ را بردارید.
- در صورت وجود عینک را بردارید و سر بیمار را روی یک بالش نرم یا تکیه گاه قرار دهید.
- برای جلوگیری از آسیب در هنگام انقباض، سر را با چرخاندن آن به پهلو حمایت کنید.
- بررسی کنید که آیا بیمار کارت یا اطلاعاتی دارد که نشان دهنده تشنج صرع باشد.
- مدت زمان ساعت را کنترل کنید و در صورت لزوم با تیم های اورژانس تماس بگیرید.
- در کنار بیمار منتظر بمانید تا تشنج کاملاً تمام شود. در این مدت به بیمار اجازه ندهید چیزی بخورد یا بنوشد.
مواردی که در طول و بعد از تشنج باید از آنها اجتناب کرد
کارهایی که هرگز نباید برای فردی که تشنج دارد انجام داد:
- حرکات بیمار را محدود یا مجبور نکنید.
- چیزی را روی چانه قرار ندهید و در دهان مداخله نکنید.
- مگر اینکه خطر مرگ یا آسیب جدی وجود داشته باشد، بیمار را تا بعد از تشنج به مکان دیگری منتقل نکنید.
- به دادن آب، غذا یا دارو مجبور نکنید. صبر کنید تا تشنج خود به خود پایان یابد.
- به بیمار اجازه ندهید که بوی پیاز، ادکلن و یا بوهای مشابه تنفس کند.
این مراحل هم برای ایمنی بیمار و هم برای کنترل تشنج حیاتی هستند. در تمام موارد، جستجوی کمک های پزشکی حرفه ای بهترین قدم است و برای مدیریت طولانی مدت بیمار ضروری است.
