سرطان همچنان یک مشکل رو به رشد و مهم بهداشت عمومی در سراسر جهان و در ترکیه است. بر اساس داده های سازمان جهانی بهداشت (WHO) سالانه حدود 20 میلیون نفر در جهان به سرطان مبتلا می شوند، در حالی که تقریباً 10 میلیون نفر به دلیل این بیماری جان خود را از دست می دهند. در ترکیه، داده های وزارت بهداشت نشان می دهد که سالانه بیش از 220 هزار نفر به سرطان جدید تشخیص داده می شوند. کارشناسان خاطرنشان میکنند که به دلیل افزایش امید به زندگی، عوامل محیطی، عادات غذایی ناسالم و استعداد ژنتیکی، موارد ابتلا به سرطان در سالهای آینده افزایش بیشتری خواهد یافت. متخصص انکولوژی بیمارستان Acıbadem Kozyatağı پروفسور دکتر اوکان کوژان،وی با اشاره به اینکه اگرچه بخش قابل توجهی از سرطانها به عوامل محیطی و سبک زندگی مربوط میشوند، اما تقریباً از هر 10 سرطان، 1 مورد ارثی و به عبارتی «خانوادگی» است، میگوید: «بنابراین، برای افرادی که سابقه خانوادگی سرطان دارند، مشورت با پزشک، ارزیابی خطر شخصی و ایجاد برنامه غربالگری مناسب ضروری است.
غربالگری زودهنگام زندگی را در سرطان های خانوادگی نجات می دهد
غربالگری هایی که در سن و دفعات توصیه شده توسط پزشک برای افراد در معرض خطر سرطان ارثی انجام می شود، یکی از قوی ترین روش ها در مبارزه با سرطان به حساب می آید. به لطف تشخیص زودهنگام، می توان در بسیاری از انواع سرطان به بهبودی کامل دست یافت و حتی می توان از برخی از انواع آن پیشگیری کرد. پروفسور متخصص انکولوژی پزشکی توضیح می دهد که سن و دفعات غربالگری برای اعضای خانواده در معرض خطر سرطان ارثی بسته به عوامل زیادی برنامه ریزی شده است. دکتر اوکان کوژان، «در سرطان های ارثی بهترین رویکرد این است که با پزشک مشورت کنید و در صورت شناسایی سابقه خانوادگی سرطان، ارزیابی ریسک شخصی انجام شود. پروفسور دکتر اوکان کوژان با بیان اینکه غربالگری عموماً از سنین پایینتری شروع میشود و در فواصل زمانی بیشتر در افراد گروه در معرض خطر انجام میشود، میگوید: «برنامه غربالگری که طبق این ارزیابی توسط پزشک تهیه میشود، بسیار مهم است. وی می گوید: ابتدایی ترین رویکرد این است که غربالگری را از 5 تا 10 سال قبل از سن بیمار با سابقه خانوادگی سرطان شروع کنیم و فراوانی آن را بر اساس وضعیت خطر فردی شکل دهیم.
5 نشانه مهم خطر ابتلا به سرطان در خانواده!
همه سرطان ها در نتیجه جهش های ژنتیکی ایجاد می شوند که در طول زندگی در سلول ها تجمع می یابند. اگر این جهشها نه در سلولهای بدن، بلکه در سلولهای جنسی رخ دهند، به عبارت دیگر، فقط در سلولهای اسپرم و تخمک که امکان تولید مثل را فراهم میکنند، خطر ارثی (خانوادگی) وجود دارد. سرطان های سینه، تخمدان، روده بزرگ، پروستات، معده و تیروئید از شایع ترین انواع سرطان های ارثی هستند. با این حال، هر فردی با سابقه خانوادگی سرطان در گروه خطر ابتلا به سرطان ارثی قرار ندارد. پروفسور دکتر اوکان کوژان، متخصص انکولوژی پزشکی، موقعیت هایی را که نشان دهنده خطر ابتلا به سرطان ارثی است، به شرح زیر خلاصه می کند:
- سرطان در بیش از یک نفر در یک خانواده رخ می دهد
- موارد سرطان قبل از 35 سالگی در خانواده رخ می دهد
- رشد دوطرفه سرطان در خانواده (توسعه سرطان در هر دو سینه، هر دو کلیه یا هر دو تخمدان)
- داشتن بیش از یک نوع سرطان مختلف در یک فرد
- تشخیص تومورهای نادر مانند سرطان قشر آدرنال
در صورت وجود این یافته ها، ارزیابی ژنتیکی، آزمایشات غربالگری پیشرفته در صورت لزوم و برنامه های غربالگری اولیه توصیه می شود.
هر سابقه خانوادگی ممکن است نشانه یک سندرم ارثی واقعی نباشد
پروفسور دکتر اوکان کوژان، متخصص انکولوژی پزشکی خاطرنشان می کند که گاهی اوقات سابقه خانوادگی می تواند گمراه کننده باشد، به عبارت دیگر، در برخی از خانواده هایی که سرطان شایع است، ممکن است علت سرطان استعداد ژنتیکی در خانواده نباشد، بلکه جهش های تصادفی یا دلایل محیطی باشد. به عنوان مثال، سرطان پوشش ریه (مزوتلیوم) ناشی از قرار گرفتن در معرض آزبست می تواند در اکثر افراد یک خانواده یا روستا رخ دهد. غربالگری مزوتلیوما نیز برای افرادی که در معرض آزبست قرار دارند توصیه می شود. بنابراین، علاوه بر استعداد ارثی اعضای خانواده، مواد سرطان زا که در محیطی که با هم زندگی می کنند با آن مواجه می شوند، می تواند یک عامل خطر مشترک باشد.
مشاوره ژنتیک بسیار مهم است اما…
برای تشخیص سندرم سرطان ارثی، شرح حال دقیق خانوادگی، مشاوره ژنتیک و آزمایشات ژنتیکی لازم است. تجزیه و تحلیل DNA بر روی نمونه های خون، بزاق یا بافت برای غربالگری جهش در ژن های مرتبط با سرطان مانند BRCA1، BRCA2، MLH1 و APC انجام می شود. پروفسور دکتر اوکان کوژان گفت: “با این حال، شناسایی جهش هایی که باعث سندرم سرطان ارثی می شوند همیشه به این معنی نیست که این افراد به سرطان مبتلا می شوند.” وی ادامه می دهد: علاوه بر این برای فردی که سابقه خانوادگی سرطان مکرر ندارد انجام این آزمایش ها برای ارضای کنجکاوی خود توصیه نمی شود، زیرا هر جهشی لزوما به معنای بروز سرطان نیست، بلکه احتمال ابتلا به سرطان افزایش می یابد و زمانی که آزمایش های ژنتیکی بی مورد انجام شود، ترس فرد از سرطان از بین نمی رود، بلکه تقویت می شود.
کدام غربالگری در چه سنی باید انجام شود؟
برای افراد در معرض خطر ابتلا به سرطان خانوادگی، سن و دفعات غربالگری به صورت جداگانه برنامه ریزی می شود. پروفسور دکتر اوکان کوژان اصولی ترین رویکرد غربالگری را برای افراد در گروه در معرض خطر به شرح زیر توضیح می دهد:
سرطان پستان:برای زنان با سابقه بیماری در یکی از بستگان درجه اول (مادر، خواهر)، غربالگری معمولاً بین سنین 30 تا 35 سال شروع می شود. در حالی که ماموگرافی سالانه روش اساسی است، رزونانس مغناطیسی پستان (MR) نیز می تواند در برخی موارد اضافه شود. معاینات بالینی را می توان در زنان با خطر بالا برنامه ریزی کرد.
سرطان روده بزرگ: غربالگری معمولاً 10 سال قبل از اولین سن بیمار یا حداکثر در حدود 40 تا 45 سالگی شروع می شود. کولونوسکوپی که روش اصلی غربالگری است، بسته به وضعیت خطر، هر 5 سال یک بار تکرار می شود. در صورت تشخیص سرطان روده بزرگ در خانواده زیر 50 سال می توان غربالگری را در سنین پایین تر انجام داد.
سرطان پروستات:غربالگری مردان با سابقه سرطان پروستات در پدر یا برادرشان معمولا از سنین ۴۰ تا ۴۵ سالگی شروع می شود. معاینات با آزمایش آنتی ژن اختصاصی پروستات (PSA) و معاینه رکتوم معمولاً یک بار در سال تکرار می شود.
سرطان ریه:در افراد با سابقه خانوادگی سرطان ریه و عوامل خطر، غربالگری معمولاً با توموگرافی کامپیوتری با دوز پایین در حدود سن 50-55 سال انجام می شود و معمولاً سالی یک بار تکرار می شود.
سرطان معده:سابقه خانوادگی و عفونت هلیکوباکتر پیلوری با هم ممکن است خطرساز باشند. در این حالت غربالگری آندوسکوپی معمولاً در حدود سن 40 یا 10 سالگی قبل از اولین تشخیص در خانواده شروع می شود و بسته به میزان خطر می توان هر 2 تا 5 سال یکبار تکرار کرد.
